{"id":978,"date":"2025-09-11T16:20:09","date_gmt":"2025-09-11T16:20:09","guid":{"rendered":"https:\/\/wojnarowska.blog\/?p=978"},"modified":"2025-09-11T16:20:09","modified_gmt":"2025-09-11T16:20:09","slug":"sarah-freethy-figurki-z-dachau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/2025\/09\/11\/sarah-freethy-figurki-z-dachau\/","title":{"rendered":"SARAH FREETHY „FIGURKI Z DACHAU”"},"content":{"rendered":"\n

Ostatecznie tym, co po nas pozostaje, s\u0105 wy\u0142\u0105cznie sztuka i mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ka\u017cde \u017cycie ma znaczenie. Cho\u0107 mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce jedne s\u0105 wa\u017cniejsze od innych, to w ostatecznym rozrachunku ka\u017cde sprowadza si\u0119 do bycia dobrym cz\u0142owiekiem. A to stanowi o jego wielko\u015bci. To nieprawda, \u017ce jedni maj\u0105 wi\u0119ksze prawo do \u017cycia, bo ka\u017cdy rodzi si\u0119 bia\u0142\u0105 kart\u0105, kt\u00f3r\u0105 sam wype\u0142nia. To, co po sobie pozostawi, b\u0119dzie \u015bwiadectwem jego cz\u0142owiecze\u0144stwa. Czasem du\u017co wa\u017cniejsze jest pozostawienie spadku emocjonalnego, ni\u017c jakikolwiek materialny dorobek \u017cycia. Bo figurka pozostanie po prostu martwym bibelotem, chyba \u017ce wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ni\u0105 znacz\u0105ce wspomnienia. Wtedy nawet porcelanowy zaj\u0105czek m\u00f3wi wi\u0119cej ni\u017c tysi\u0105c s\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nie \u015bmiej si\u0119, ale… g\u0142\u0119boko wierz\u0119, \u017ce sztuka powinna s\u0142u\u017cy\u0107 czemu\u015b wi\u0119cej ni\u017c cele czysto estetyczne. A przynajmniej chcia\u0142abym, \u017ceby to, co ja tworz\u0119, pozostawi\u0142o jaki\u015b trwa\u0142y \u015blad. W przeciwnym razie po co bym tu by\u0142a?<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Spotkanie Bettiny Vogel, m\u0142odej niemieckiej artystki awangardowej i Maxa Ehrlicha, \u017cydowskiego studenta architektury, by\u0142o jak tchni\u0119cie \u017cycia w dot\u0105d nieo\u017cywiony pos\u0105g z gliny. Wystarczy\u0142 jeden rzut oka, aby po\u0142\u0105czy\u0107 ich artystyczne dusze w jedno pulsuj\u0105ce \u017cyciem arcydzie\u0142o. Cho\u0107 Max wola\u0142 prostot\u0119 w tym, co projektowa\u0142, a Bettina dok\u0142ada\u0142a warstwy nieoczywisto\u015bci do swoich obraz\u00f3w, \u015bwietnie si\u0119 uzupe\u0142niali. Przede wszystkim tworzyli to, co podpowiada\u0142o im serce, a nie narzucone przez innych wytyczne. Niestety w Niemczech lat 30-tych dwudziestego wieku przywilejem stawa\u0142o si\u0119 wyra\u017canie siebie poprzez sztuk\u0119, co z czasem zmusi\u0142o Bettin\u0119 i Maxa do porzucenia idea\u0142\u00f3w i ucieczki. Ideologia nazizmu zak\u0142ada\u0142a bowiem, \u017ce wszystko, co wychodzi poza ramy realno\u015bci jest „zdegenerowane” i musi by\u0107 zakazane. Nie wspominaj\u0105c ju\u017c o tym, \u017ce tylko nar\u00f3d wybrany mo\u017ce ow\u0105 sztuk\u0119 tworzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Golem to istota z gliny. Legenda g\u0142osi, \u017ce pewien rabin ulepi\u0142 go i o\u017cywi\u0142, aby broni\u0142 \u017byd\u00f3w w getcie przed prze\u015bladowaniami.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Skoro nie mo\u017cna prezentowa\u0107 tego, czego si\u0119 pragnie, trzeba znale\u017a\u0107 spos\u00f3b, aby mimo wszystko przetrwa\u0107 i uwolni\u0107 si\u0119 spod jarzma absurdu. Nasi bohaterowie, niczym wprawni konspiratorzy, kamufluj\u0105 swoje pogl\u0105dy i pozornie dopasowuj\u0105 si\u0119 do otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. Tworz\u0105 tak, aby niczym si\u0119 nie wyr\u00f3\u017cnia\u0107 i powiela\u0107 dozwolone wzorce. On w fabryce porcelany, a ona pod samym nosem i czujnym okiem nazist\u00f3w. Staj\u0105 si\u0119 figurkami w fabryce ludzi, gdzie ka\u017cda ma by\u0107 taka sama, r\u00f3wnie bezbarwna i tworzona na podobie\u0144stwo wymy\u015blonego przez rz\u0105dz\u0105cych idea\u0142u pi\u0119kna. Ale czy wszystkim musi podoba\u0107 si\u0119 to samo? Czy sztuka i poczucie estetyki dadz\u0105 si\u0119 wpasowa\u0107 w ramy i zamkn\u0105\u0107 w pude\u0142ku niczym kr\u00f3liczek z porcelany? Kiedy Max l\u0105duje w obozie, a Bettina zmuszona jest wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c, wszystko wydaje si\u0119 stracone. Jednak\u017ce, artystyczna dusza obojga z nich stworzy jeszcze co\u015b, co b\u0119dzie \u015bwiadectwem sprzeciwu, prawdy i niedaj\u0105cego si\u0119 pogrzeba\u0107 indywidualizmu.<\/p>\n\n\n\n

Jeste\u015bmy odzwierciedleniem tego, co przez nas przep\u0142ywa.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ka\u017cda ideologia poci\u0105ga za sob\u0105 daleko id\u0105ce konsekwencje. „Wygl\u0105da na to, \u017ce ludzie prze\u0142kn\u0105 wszystko, je\u017celi b\u0119dzie si\u0119 ich tym karmi\u0107 po trochu.” Co pozostaje, kiedy wszystko upada, traci sens i znaczenie? Jak i\u015b\u0107 dalej przez \u017cycie, kiedy tak wiele si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0142o i jak uratowa\u0107 siebie i bliskich przed b\u00f3lem przesz\u0142o\u015bci? Zapomnie\u0107, wspomina\u0107, a mo\u017ce pozostawi\u0107 wszystko przypadkowi? Kiedy po latach c\u00f3rka Bettiny poszukuje prawdy o swoim pochodzeniu, musi rozwik\u0142a\u0107 tak wiele zagadek, niedopowiedze\u0144 i tajemnic. A prawda okazuje si\u0119 chyba w jej przypadku wyzwalaj\u0105ca. <\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142owiek jest r\u00f3wnie\u017c zdolny do wielkiego dobra, do po\u015bwi\u0119cenia.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

„Figurki z Dachau” to nie kolejna wojenna czy obozowa ksi\u0105\u017cka. Chocia\u017c dzieje si\u0119 w du\u017cej mierze podczas Drugiej Wojny \u015awiatowej, jej centrum stanowi opowie\u015b\u0107 o ludziach, kt\u00f3rzy swoj\u0105 postaw\u0105 i pomys\u0142owo\u015bci\u0105 zadawali k\u0142am wszechobecnej ideologii nazizmu. To niby historia mi\u0142o\u015bci Bettiny i Maxa, ale poprzez ich \u017cyciowe perypetie poznajemy realia niemieckiego \u017cycia \u00f3wczesnych czas\u00f3w. To bardzo obrazowe obdarcie nazizmu z warstw zak\u0142amania, pozor\u00f3w, ob\u0142udy i \u015bwiatopogl\u0105dowego absurdu. Tytu\u0142owe figurki s\u0105 trafn\u0105 metafor\u0105 tego, do czego pr\u00f3bowano sprowadzi\u0107 rol\u0119 cz\u0142owieka w \u015bwiecie. A przecie\u017c odwiedzaj\u0105c galerie, wystawy, a nawet fabryki zawsze pr\u00f3bujemy odszuka\u0107 to, co przem\u00f3wi bezpo\u015brednio do naszego wn\u0119trza. A kto\u015b stoj\u0105cy obok mo\u017ce dostrzec co\u015b zupe\u0142nie innego. \u015awiat nie jest tak leniwy, aby tworzy\u0107 jedno na podobie\u0144stwo drugiego. Pi\u0119kno le\u017cy w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Gor\u0105co polecam.<\/p>\n\n\n\n

*Wszystkie cytaty pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki Figurki z Dachau<\/em>, Sarah Freethy, Wydawnictwo Marginesy, 2025<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatecznie tym, co po nas pozostaje, s\u0105 wy\u0142\u0105cznie sztuka i mi\u0142o\u015b\u0107. Ka\u017cde \u017cycie ma znaczenie. Cho\u0107 mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce jedne s\u0105 wa\u017cniejsze od innych, to w ostatecznym rozrachunku ka\u017cde sprowadza si\u0119 do bycia dobrym cz\u0142owiekiem. A to stanowi o jego wielko\u015bci. To nieprawda, \u017ce jedni maj\u0105 wi\u0119ksze prawo do \u017cycia, bo ka\u017cdy rodzi si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":983,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[13],"tags":[153,155,157,154,156],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/978"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=978"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":982,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/978\/revisions\/982"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/983"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wojnarowska.blog\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}