Dlaczego ją to wszystko spotkało? Przecież nic złego nie zrobiła! To Paweł został na Zachodzie, powodując skandal na skalę krajową.
Mówi się, że czyny człowieka świadczą same za siebie. Pewne zachowania, podjęte decyzje tworzą obraz tego, kim się jest. Bardzo często nie zastanawiamy się nad głębszą motywacją, która mogłaby stać za tym, jakiego ktoś dokonał wyboru. Często zachowujemy się w określony sposób, bo nie znamy innego rozwiązania lub ktoś nauczył nas schematu, który bardzo trudno w sobie zmienić. Bywa również tak, że czyny są tylko powierzchnią, pod którą kryje się poważniejszy problem – wybieramy „mniejsze zło” i wierzymy, że prawda sama się obroni. Dokonujemy wyboru, bo tak naprawdę nie mamy żadnego.
Lata 70-te ubiegłego wieku to świat, który dzisiaj uważamy za słusznie miniony, bo ilość absurdów, strachu i ograniczeń życiowych jest po prostu niewyobrażalna. Obecnie nie do pomyślenia jest zbiorowa odpowiedzialność za czyny popełnione przez jednostkę, niemożność wyjechania za granicę, uprzedzenia podszyte strachem przed władzą oraz kłamstwa, które udają powszechnie akceptowalną prawdę. W takim oto świecie przyszło żyć Pawłowi i jego najbliższym. I chociaż on mógłby się uznawać za szczęściarza, bo zdolności szermierskie pozwoliły mu na życie w dobrobycie, to jednak postanawia uciec na Zachód, co wszyscy uznają za zdradę. Zarówno władza, jak i najbliżsi odcinają się od jakichkolwiek powiązań z Pawłem. Konsekwencje szczególnie odczuwają jego kuzynki, które wchodząc w dorosłe życie, ciągle napotykają niezrozumiałe przeszkody. Obwiniają o wszystko kuzyna, który przecież miał wszystko, a i tak udał się za żelazną kurtynę. Czy można bowiem usprawiedliwić jego poczynania w obliczu własnych kłopotów i kłód rzucanych pod nogi? Niemalże wszyscy życzą mu jak najgorzej, bo nikt nie zastanawia się nad jego motywacjami. Być może tym razem czyny nie świadczą o człowieku, ale o jego bezradności w pozornie szczęśliwym życiu?
„Za cudze grzechy” to obraz świata, który nie wybaczał jawnie okazywanego sprzeciwu. Każdy, kto ośmielił się mieć swoje własne zdanie i oficjalnie do niego przyznawał, musiał ponieść konsekwencje. Na dodatek „obrywało się” także wszystkim, którzy mieli jakiekolwiek relacje z buntownikiem. Form sprzeciwu było niewiele, więc kto tylko mógł ratował się ucieczką, aby nie musieć żyć w kłamstwie, które często było najgorszą formą psychicznej przemocy. Autorka bardzo obrazowo przedstawiła świat schyłku lat siedemdziesiątych, przypominając, jak żyli na co dzień mieszkańcy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Nie ucieka od pokazywania śmieszności, obyczajowości i trudności, z jakimi mierzyli się obywatele. Historia Marioli i Doroty, kuzynek Pawła, idealnie odzwierciedla realia zarówno polityczne, jak i osobiste, a dodatkowo przypomina nam, że wszystko zawsze ma dwie strony medalu. Nawet, a może szczególnie w tamtych czasach warto było zajrzeć pod powierzchnię czynów i zastanowić się nad przyczynami podejmowanych działań.
Polecam – pozornie rodzinna klątwa ma swoje solidne uzasadnienie.
*Cytat pochodzi z książki Za cudze grzechy, Małgorzata Kasprzyk, Wydawnictwo WasPos, 2026